#13 ŁAPIĄ CIĘ SKURCZE?

Skurcze mięśni szkieletowych są częstym doświadczeniem u osób aktywnych fizycznie. W szczególności są spotykane u biegaczy długodystansowych, triatlonistów, kolarzy, piłkarzy, tenisistów i koszykarzy. Skurcze mogą być wynikiem stanu naszego zdrowia, a tym samym związane są z uwarunkowaniami genetycznymi, chorobami mięśni, chorobami endokrynologicznymi oraz metabolicznymi, zaburzeniami wodno - elektrolitowymi oraz przyjmowanymi środkami farmakologicznymi. W poście skupimy się jednak głównie na skurczach związanych z aktywnością fizyczną. Pojawiają się one w trakcie lub w różnych okresach po zakończeniu aktywności fizycznej. Są one lokalne, w obrębie różnych grup mięśniowych, najczęściej w okolicy łydek, mięśni kulszowo - goleniowych (tyłu uda) oraz mięśni czworogłowych ud.

Przyczyną takiego zjawiska jest przeciążenie struktur mięśniowych oraz zmęczenie spowodowane nadużyciem lub nieodpowiednią regeneracją, skutkującymi miejscowymi skurczami w obrębie przeciążonych włókien mięśniowych. Podczas zawodów sportowych, powielanego i długotrwałego obciążania konkretnych grup mięśniowych może dochodzić do nadwyrężenia mięśni i ścięgien oraz ich lokalnego zmęczenia. Prowadzi to do zwiększenia aktywności wrzecionek nerwowo - mięśniowych*(1) oraz zmniejszenia hamowania skurczów przez narząd ścięgnisty Golgiego*(2). Prowadzi to do nieprawidłowej kontroli nerwowej oraz wzmożonej aktywności neuronów ruchowych odpowiedzialnych za wywoływanie skurczu. Oznacza to, że mechanizmy mające na celu hamowanie skurczu mięśnia w odpowiedzi na wykryte napięcie mięśniowe (przez narządy ścięgniste Golgiego) zostają zakłócone lub osłabione. Jednocześnie zwiększona aktywność pobudzająca do skurczu z wrzecionek nerwowo - mięśniowych powoduje intensywny i utrzymujący się mimowolny skurcz mięśni, który nie jest kontrolowany przez hamujący taki proces narząd ścięgnisty Golgiego. Szczególnie narażone na takiego rodzaju sytuacje są skrócone mięśnie, pozostające w długotrwałym skurczu, ponieważ aktywność hamująca narządu ścięgnistego Golgiego jest zwykle obniżona lub nieistotna w pozycji skrócenia mięśnia i nie może reagować na jego napięcie. Czynniki zwiększające ryzyko występowania skurczów mięśniowych związanych z przeciążeniem oraz zmęczeniem mięśni są: wiek, złe nawyki dotyczące rozciągania, nadmierna intensywność i zbyt długi czas ćwiczeń oraz powiązane zaburzenia metaboliczne.

*(1) wrzecionko nerwowo - mięśniowe - rodzaj narządu zmysłu uczestniczącego w regulacji napięcia mięśni szkieletowych i ich skurczów. W sytuacji, gdy mięsień rozciąga się, wrzecionko nerwowo - mięśniowe ulega aktywacji i dochodzi do kurczenia się włókien mięśniowych.

*(2) narząd ścięgnisty Golgiego - receptor zlokalizowany w ścięgnie, w pobliżu jego przejścia w tkankę mięśniową. Nie jest wrażliwy na bierne rozciąganie mięśnia, jego aktywację powoduje skurcz sąsiadujących komórek mięśniowych. W sytuacji, gdy kurczący się mięsień "pociąga" za ścięgno, narząd ścięgnisty Golgiego emituje impulsy nerwowe do rdzenia kręgowego, które powodują rozluźnienie mięśnia. Pełnią one funkcję ochronną przed uszkodzeniem mięśnia.

Skurcze mięśni wynikające z przeciążenia i zmęczenia struktur mięśniowych ustępują pod wpływem: statycznego rozciągania objętych przez nie struktur, masażu, aktywnego napinania grupy antagonistycznej (przeciwnej) lub schłodzenia objętej przez nie grupy mięśniowej. Bardzo istotnym elementem w prewencji powstawania skurczów mięśniowych jest utrzymanie prawidłowej ruchomości w stawach (sesje rozciągające) oraz odpowiedni trening pozwalający na utrzymanie równowagi w zakresie siły mięśniowej pomiędzy grupami antagonistycznymi. Pozwoli to na utrzymywanie prawidłowej postawy oraz biomechaniki ruchu w trakcie aktywności, co zapewni mniejsze ryzyko zaburzeń aktywności wbudowanych w ścięgno organów (narząd ścięgnisty Golgiego) kontrolujących napięcie. Warto zwrócić także uwagę na prawidłowe dobieranie sprzętu sportowego (buty biegowe/odpowiedni bike fitting), który zmniejszy ryzyko nieodpowiedniej pracy mięśni, ich przeciążania oraz na planowanie intensywności i objętości treningów sportowych.